Το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ) έθεσε σε δημόσια διαβούλευση το σχέδιο της νέας Τεχνικής Οδηγίας (ΤΟΤΕΕ) με τίτλο «Κατευθυντήριες Οδηγίες Πρότυπης Διεπιστημονικής Μεθοδολογίας για την Αποκατάσταση Μνημείων και Διατηρητέων Δομημάτων». Το κείμενο αποτελεί προϊόν του εμβληματικού ερευνητικού έργου «Το Εύλογον» και αναπτύχθηκε σε συνεργασία με τη διεπιστημονική ομάδα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ), υπό την επιστημονική ευθύνη της Α΄ Αντιπροέδρου του ΤΕΕ, Αντωνίας Μοροπούλου. Στη διαδικασία συμμετείχε το Εθνικό Δίκτυο του έργου, το οποίο περιλαμβάνει Πολυτεχνικές Σχολές, το ICOMOS, την ΕΛΛΕΤ, επιστημονικούς και εργοληπτικούς συλλόγους, καθώς και φορείς προστασίας.
Εστίαση στην Ανθεκτικότητα και την Κλιματική Κρίση
Η νέα Τεχνική Οδηγία ενσωματώνει τη διεθνή τεχνογνωσία που αποκτήθηκε από την αποκατάσταση μνημείων παγκόσμιας εμβέλειας, με κύριο αντικείμενο τα ακίνητα μνημεία της πολιτιστικής κληρονομιάς, ενώ καλύπτει δευτερευόντως διατηρητέα κτίρια και υποδομές. Η Οδηγία εισάγει την «έξυπνη ανθεκτικότητα» ως κεντρική παράμετρο σχεδιασμού, ανταποκρινόμενη στις πιέσεις που ασκούν στα ιστορικά υλικά η κλιματική αλλαγή, η περιβαλλοντική μόλυνση και τα ακραία καιρικά φαινόμενα.
Οι προτεινόμενες διαδικασίες περιλαμβάνουν την υποχρεωτική μελέτη της αλληλεπίδρασης των υλικών με το κλίμα, την εκτίμηση επικινδυνότητας μέσω συστημάτων GIS και τη θεσμοθέτηση του «Ζωντανού Ψηφιακού Φακέλου» (Living Repository). Μέσω αυτού, προβλέπεται η διαρκής προληπτική συντήρηση των μνημείων με τη χρήση αισθητήρων και τακτικών ελέγχων, διασφαλίζοντας τη φροντίδα τους και μετά την ολοκλήρωση των εργασιών αποκατάστασης.
Πρωτόκολλο Έξι Σταδίων
Η ΤΟΤΕΕ καθιερώνει ένα διεπιστημονικό πρωτόκολλο που διατρέχει ολόκληρο τον κύκλο ζωής ενός έργου, το οποίο χωρίζεται σε έξι τυποποιημένα στάδια:
- Προκαταρκτική Μελέτη Σκοπιμότητας.
- Τεκμηρίωση, Διαγνωστική Ανάλυση και Αξιολόγηση Υφιστάμενης Κατάστασης.
- Στρατηγική και Πρόταση Αποκατάστασης (με βάση τις αρχές της ελάχιστης επέμβασης, της αναστρεψιμότητας και της συμβατότητας).
- Σύστημα Ελέγχου Ποιότητας (QMS).
- Εκτέλεση και Αποτίμηση Επεμβάσεων.
- Σχέδιο Παρακολούθησης, Συντήρησης και Διαχείρισης Κινδύνων.
Τεχνολογίες Αιχμής και Θεσμική Εναρμόνιση
Για τη διάγνωση των φθορών χωρίς την πρόκληση βλαβών, η Οδηγία καθιερώνει τη χρήση μη καταστρεπτικών ελέγχων (NDT/NDTE), όπως υπέρηχοι, υπέρυθρη θερμογραφία, γεωραντάρ και φορητή ψηφιακή μικροσκοπία. Παράλληλα, ενσωματώνει τη μοντελοποίηση HBIM και τη δημιουργία «Ψηφιακών Διδύμων» (Heritage Digital Twins), τα οποία συνδέονται με αισθητήρες IoT για παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο. Επίσης, προβλέπεται η χρήση τεχνητής νοημοσύνης για την ανάλυση δεδομένων φθοράς και η πρόβλεψη προδιαγραφών κυβερνοασφάλειας.
Το πλαίσιο της Οδηγίας εναρμονίζεται με τον Αρχαιολογικό Νόμο (Ν. 4858/2021), τις διεθνείς διακηρύξεις ICOMOS/UNESCO, τα ευρωπαϊκά πρότυπα και τους εθνικούς κανονισμούς όπως ο ΚΑΔΕΤ και ο ΚΑΝ.ΕΠΕ. Η υλοποίηση των εργασιών απαιτεί τη συνεργασία ειδικοτήτων, όπως αρχιτεκτόνων, πολιτικών μηχανικών, γεωλόγων, αρχαιολόγων και συντηρητών αρχαιοτήτων.
Η δήλωση του Προέδρου του ΤΕΕ
Ο Πρόεδρος του ΤΕΕ, Γιώργος Στασινός, τόνισε τη σημασία της αειφόρου διατήρησης των μνημείων στην εποχή της κλιματικής κρίσης. «Με τη νέα Τεχνική Οδηγία, το ΤΕΕ στηρίζει σθεναρά την τυποποίηση μιας πρότυπης διεπιστημονικής μεθοδολογίας, η οποία σφυρηλατήθηκε σε εμβληματικά έργα παγκόσμιας εμβέλειας, με σημαντικότερο αυτό στον Πανάγιο Τάφο, στο πλαίσιο του προγράμματος ΕΥΛΟΓΟΝ», ανέφερε χαρακτηριστικά. Ο κ. Στασινός υπογράμμισε ότι η μεθοδολογία αυτή δύναται να αποτελέσει οδηγό ανθεκτικότητας για το σύνολο των υποδομών του δομημένου περιβάλλοντος.
