Η στεγαστική κρίση καθίσταται κεντρικό ζήτημα για τη λειτουργία των ελληνικών πόλεων, επηρεάζοντας άμεσα τη δημογραφική ανθεκτικότητα, την ποιότητα ζωής και τη δυνατότητα προσέλκυσης εργαζομένων. Σύμφωνα με τη μελέτη «Στεγαστική κρίση και δήμοι» της BluPeak Estate Analytics, η τοπική αυτοδιοίκηση καλείται να θέσει την προσιτή κατοικία στον πυρήνα της κοινωνικής της πολιτικής, αξιοποιώντας εργαλεία για τη διαχείριση κενών ακινήτων, την κοινωνική μίσθωση και τη στέγαση εργαζομένων σε κρίσιμους τομείς.
Τα δεδομένα για τη στεγαστική επισφάλεια
Τα στοιχεία της Eurostat για το 2024 καταδεικνύουν ότι το 29% του πληθυσμού στις ελληνικές πόλεις διαβιοί σε νοικοκυριά όπου το κόστος στέγασης υπερβαίνει το 40% του διαθέσιμου εισοδήματος, ποσοστό που αποτελεί το υψηλότερο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Παράλληλα, στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν ότι οι ενοικιαστές δαπανούν κατά μέσο όρο το 17,1% της μηνιαίας καταναλωτικής τους δαπάνης για ενοίκιο. Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα πιεστική για τα νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα, καθώς το χαμηλότερο 20% του πληθυσμού κατευθύνει το 55,9% του προϋπολογισμού του σε τρόφιμα και στέγαση.
Η έλλειψη προσιτών κατοικιών δημιουργεί προβλήματα στη στελέχωση δομών υγείας και σχολικών μονάδων, ενώ παράλληλα δυσχεραίνει την παραμονή των νέων στην περιφέρεια και τα νησιά. Η μελέτη επισημαίνει ότι οι δήμοι μπορούν να παρέμβουν αποτελεσματικά, εφόσον υπάρχει εθνικός συντονισμός και εξασφάλιση χρηματοδότησης.
Πρακτικά παραδείγματα και ευρωπαϊκές προσεγγίσεις
Η έκθεση αναδεικνύει επιτυχημένες πρωτοβουλίες στην Ελλάδα, όπως το πρόγραμμα ανακαίνισης 70 κλειστών κατοικιών στην Αθήνα, την κοινωνική κατοικία σε δημοτικό ακίνητο στη Θεσσαλονίκη, το «Σπίτι του Γιατρού» στη Χάλκη και τη δράση στέγασης εκπαιδευτικών στον Αποκόρωνα. Στο ευρωπαϊκό πεδίο, ως παραδείγματα αναφέρονται το σύστημα δημοτικών κατοικιών της Βιέννης, οι ρυθμίσεις για τις τουριστικές μισθώσεις στο Άμστερνταμ και η κοινή πρωτοβουλία 15 ευρωπαϊκών πόλεων για τη χρηματοδότηση προσιτής κατοικίας.
Διαφάνεια στη διαχείριση πόρων
Η μελέτη θέτει ζητήματα λογοδοσίας για τις δημοτικές δαπάνες, τόσο στη στέγαση όσο και στον πολιτισμό. Για τα στεγαστικά προγράμματα, προτείνεται η καταγραφή του κόστους ανά κατοικία, του χρόνου παράδοσης και του αριθμού των ωφελούμενων νοικοκυριών. Αντίστοιχα, για τις πολιτιστικές εκδηλώσεις, εισηγείται ετήσια αξιολόγηση που θα περιλαμβάνει το συνολικό κόστος, τις πηγές χρηματοδότησης, την προσέλευση και το αποτύπωμα της δράσης στην τοπική κοινωνία.
Ειδική αναφορά γίνεται στον Δήμο Μεγαλόπολης, όπου ζητείται διαφάνεια σχετικά με το δίκτυο ύδρευσης, τις μελέτες για την αντικατάσταση των αμιαντοσωλήνων, καθώς και τα χρονοδιαγράμματα των έργων. Η μελέτη διευκρινίζει ότι δεν τεκμηριώνεται η άμεση συσχέτιση μεταξύ της χρηματοδότησης πολιτιστικών εκδηλώσεων και της κατάστασης του δικτύου ύδρευσης, ωστόσο υπογραμμίζει την ανάγκη για αναλυτική δημοσιοποίηση συμβάσεων, χορηγιών και αποτελεσμάτων. Στόχος είναι οι δημότες να διαθέτουν τα απαραίτητα στοιχεία ώστε να αξιολογούν τις προτεραιότητες της διοίκησης με βάση τις πραγματικές ανάγκες του τόπου τους.
